Puberteit als kwetsbare overgangsfase

De puberteit vormt een cruciale levensfase waarin ingrijpende lichamelijke, emotionele en mentale veranderingen plaatsvinden. Jongeren worden geconfronteerd met vragen over identiteit, zelfbeeld, grenzen, seksualiteit, emoties en hun plaats in de wereld (WHO, 2021; Rutgers, 2021). Tegelijkertijd ontbreekt het vaak aan taal, context en houvast om deze veranderingen te begrijpen en te duiden (Trimbos-instituut, 2022).

Hoewel onderwijs en opvoeding veel aandacht besteden aan cognitieve ontwikkeling en biologische kennis, is er relatief weinig structurele aandacht voor de emotionele, mentale en existentiële dimensie van volwassenwording (Rutgers, 2021). Informatie over het lichaam staat vaak los van thema’s als zelfzorg, veerkracht, identiteit en betekenisgeving. Hierdoor missen jongeren een samenhangend kader om hun eigen ontwikkeling te begrijpen.

 

Specifieke kwetsbaarheden bij meisjes

Voor meisjes speelt de menstruatiecyclus een belangrijke rol in hun lichamelijke en emotionele ontwikkeling. De hormonale veranderingen die hiermee gepaard gaan, beïnvloeden stemming, energie, concentratie en stressgevoeligheid (Nivel, 2022).

Toch ontvangen veel meisjes nauwelijks uitleg over wat een gezonde cyclus is, welke klachten normaal zijn en wanneer er sprake is van signalen dat er iets niet in balans is (Nivel, 2022; Rutgers, 2021). Menstruatieklachten, stemmingswisselingen en vermoeidheid worden vaak gebagatelliseerd of genormaliseerd, waardoor meisjes leren hun klachten te negeren in plaats van te begrijpen.

Dit gebrek aan cycluskennis en zelfzorgvaardigheden kan bijdragen aan onzekerheid, schaamte, verminderd zelfvertrouwen en een negatief lichaamsbeeld. Ook vergroot het het risico op het laat herkennen van hormonale of stressgerelateerde problemen (Nivel, 2022).

 

Specifieke kwetsbaarheden bij jongens

Bij jongens uiten emotionele spanningen en identiteitsvragen zich vaker in externaliserend gedrag, zoals boosheid, impulsiviteit, risicogedrag en agressie (Trimbos-instituut, 2023). Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat jongens gemiddeld minder geneigd zijn om over emoties te praten en minder snel professionele hulp zoeken bij mentale problemen, waardoor onderliggende spanningen vaker onzichtbaar blijven of pas laat worden gesignaleerd (Trimbos-instituut, 2022; RIVM & Trimbos-instituut, 2025).

De incidenten rond de jaarwisseling 2025–2026, waarbij in meerdere Nederlandse steden sprake was van uitzonderlijk veel geweld tegen politie en andere hulpverleners, illustreren hoe agressie, frustratie en richtingloosheid onder een deel van jongeren en jongemannen zijn uitgegroeid tot een maatschappelijk probleem. Uit de officiële jaarwisselingsrapportage blijkt dat het geweld tegen hulpverleners deze jaarwisseling significant toenam ten opzichte van eerdere jaren, met honderden meldingen van fysieke aanvallen, bekogelingen en ernstige verstoringen van de openbare orde (Politie Nederland, 2026; CBS, 2025).

Jongens missen daarbij vaak positieve mannelijke rolmodellen en veilige pedagogische kaders waarin zij kunnen leren omgaan met emoties, grenzen, verantwoordelijkheid en zingeving. Het ontbreken van dergelijke structuren beperkt de ontwikkeling van vaardigheden om innerlijke spanning constructief te reguleren, wat het risico vergroot op problematisch gedrag en maatschappelijke ontwrichting (Trimbos-instituut, 2023).

 

Gebrek aan inclusieve en samenhangende begeleiding

Daarnaast groeit de diversiteit in achtergronden, gezinssituaties en identiteitsbeleving onder jongeren. Toch sluiten bestaande vormen van begeleiding hier niet altijd goed op aan. Veel jongeren herkennen zichzelf onvoldoende in het beschikbare aanbod, wat gevoelens van uitsluiting, onzekerheid en eenzaamheid kan versterken (UNICEF, 2021).

Bestaande programma’s zijn vaak fragmentarisch: seksuele voorlichting, mentale gezondheid, leefstijl en identiteitsontwikkeling worden los van elkaar aangeboden. Er ontbreekt een integrale benadering die lichaam, emoties, mentale ontwikkeling en zingeving met elkaar verbindt (WHO, 2021; Rutgers, 2021).

 

Urgentie en maatschappelijke impact

Het ontbreken van passende begeleiding in deze overgangsfase vergroot het risico op mentale klachten, problematisch zelfbeeld, stressgerelateerde aandoeningen, agressie en risicogedrag (RIVM, 2023; Trimbos-instituut, 2023). Problemen die in deze fase ontstaan, kunnen langdurige gevolgen hebben voor welzijn, gezondheid en maatschappelijke participatie (WHO, 2021).

Preventieve ondersteuning rond levensovergangen is daarom van groot maatschappelijk belang. Door jongeren tijdig te voorzien van begrijpelijke, inclusieve en samenhangende begeleiding kan worden bijgedragen aan het versterken van mentale veerkracht, het vergroten van zelfinzicht en zelfzorgvaardigheden, het verminderen van stress en onzekerheid, het bevorderen van gezonde identiteitsontwikkeling en het terugdringen van agressie en problematisch gedrag (UNICEF, 2021; WHO, 2021).

Tegelijkertijd draagt preventie in deze levensfase bij aan het verminderen van druk op zorg, onderwijs en welzijnsvoorzieningen op de langere termijn (RIVM, 2023).

 

Conclusie

Stichting BronGloed ziet de puberteit en volwassenwording als essentiële overgangsmomenten waarin jongeren ondersteuning nodig hebben die verder gaat dan losse informatie of incidentele interventies.

Er is behoefte aan duurzame, toegankelijke en overdraagbare programma’s die jongeren helpen deze fase bewust, gezond en met vertrouwen te doorlopen, met expliciete aandacht voor zowel de lichamelijke als emotionele en mentale dimensie van volwassenwording (WHO, 2021; Rutgers, 2021).

 

Bronnen

RIVM. (2023). Gezondheid en zorggebruik jongeren 12–25 jaar.

RIVM. (2023). Suïcidaliteit in Nederland.

RIVM & Trimbos-instituut. (2025). Monitor mentale gezondheid: Landelijke rapportage.

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2023). Psychische klachten en welzijn onder jongeren.

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2025). Landelijke Jeugdmonitor 2025: Criminaliteit en veiligheid.

Trimbos-instituut. (2022). Mentale gezondheid van jongeren: feiten en cijfers.

Trimbos-instituut. (2023). Emoties, agressie en probleemgedrag bij jongeren.

Politie Nederland. (2026). Jaarwisseling 2025–2026: Toename geweld tegen politie en hulpverleners.

NOS. (2026). Zeer onrustige jaarwisseling 2025–2026: geweld tegen hulpverleners op meerdere plekken in Nederland.

Nivel. (2022). Menstruatieklachten en impact op dagelijks functioneren.

Rutgers. (2021). Seksuele ontwikkeling en puberteit.

World Health Organization (WHO). (2021). Adolescent mental health.

UNICEF. (2021). The State of the World’s Children 2021: On My Mind.